Tre - chiến binh của tự nhiên chống biến đổi khí hậu

Chìa khoá cho tương lai bền vững

Thế giới đang ở ngã ba đường liên quan đến biến đổi khí hậu. Rõ ràng con người không đủ khả năng để quay lại khắc phục những tác động của việc tiêu thụ gỗ quá mức và sự tăng vọt của lượng khí thải nhà kính. Khi nhiệt độ tăng và các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng phổ biến, ngày càng nhiều người trở nên dễ bị tổn thương trước những tác động tàn khốc.

Theo báo cáo của Hội đồng liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) của Liên hợp quốc, đến năm 2030 chúng ta đặt mục tiêu hạn chế sự nóng lên toàn cầu ở mức 1.5 độ C so với nhiệt đồ thời kỳ tiền công nghiệp. Vượt qua ngưỡng đó, thảm họa khí hậu sẽ trở nên cực đoan đến mức con người sẽ không thể thích nghi được. Các thành phần cơ bản của hệ thống Trái đất sẽ bị thay đổi về cơ bản và không thể thay đổi được. Sóng nhiệt, nạn đói và các bệnh truyền nhiễm có thể cướp đi sinh mạng của hàng triệu người vào cuối thế kỷ này.
Phương pháp tốt nhất để ngăn chặn sự tàn phá và tuyệt vọng liên quan đến khí hậu là dựa vào các giải pháp bền vững giúp giữ lượng khí nhà kính ở mức thấp, ổn định nhiệt độ và giảm thiểu thời tiết khắc nghiệt.
"Bể chứa" carbon cực kỳ hiệu quả
Tre có thể giúp hạn chế phát thải nhà kính theo hai cách:

Bí quyết thành công ở đây, vì tre thuộc họ cỏ (Poaceae) chứ không phải cây thân gỗ. Chính vì vậy tre có tốc độ sinh trưởng và tăng sinh khối cực kỳ nhanh. Giống tre của dự án (Dendrocalamus asper.) có thể phát triển 3 – 10 cm mỗi ngày, đạt chiều cao 15-20 m với đường kính từ 8-15cm sau 4 đến 5 năm.

Chính nhờ tốc độ phát triển nhanh, tre có khả năng cô lập carbon trong sinh khối của chúng. Theo ước tính, một ha rừng tre mạnh tông (Dendrocalamus Asper) được trồng và quản lý hiệu quả có khả năng cô lập 16 – 20 tấn CO2/ha/năm. Tre hấp thụ carbon hiệu quả không chỉ trên mặt đất (AGC) mà còn cả carbon dưới mặt đất (BGC) trong hệ thống rễ, ở mức độ thấp hơn, tre cũng hấp thụ carbon hữu cơ trong đất (SOC).

Thay thế nhiên liệu hóa thạch và giảm nạn phá rừng
Tre giúp tránh sử dụng nhiên liệu hóa thạch và giảm nạn phá rừng bằng cách cung cấp nguồn năng lượng sinh khối thay thế, có khả năng tái tạo cao.
Tre có thể cung cấp nguồn năng lượng sinh học bền vững cho nhiều người sống dựa vào sinh khối rắn để nấu ăn, chẳng hạn như than củi hoặc than bánh. Nó cũng có thể được chuyển đổi thành khí hoặc dạng viên để cung cấp nguồn điện và sưởi ấm,
Trong khi 60 – 70% thân tre khi trưởng thành có thể được sử dụng để tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng như đồ thủ công, đồ nội thất, v.v. thì phần phụ phẩm tre lại trở thành nguồn năng lượng quý giá. Tre có một số đặc tính nhiên liệu cần thiết, chẳng hạn như hàm lượng tro thấp và độ ẩm bề mặt thấp. Nhiệt trị của tre cao hơn hầu hết các loại gỗ nhiên liệu đã được xác định và có điểm gần bằng gỗ cao su thường được sử dụng. Thông qua quá trình nhiệt phân, có thể chuyển tới 50% lượng carbon từ mô tre sang than sinh học (phân bón hữu cơ), 50% còn lại được sử dụng để sản xuất năng lượng và nhiên liệu. Than tre là một loại than sinh học được sản xuất, một phụ phẩm dồi dào của ngành chế biến tre.
Vì mọc lại nhanh và trưởng thành nhanh hơn hầu hết các loại cây nên tre có thể giúp giảm áp lực lên các tài nguyên rừng khác, giảm nạn phá rừng. Than tre và khí đốt có giá trị nhiệt lượng tương tự như các dạng năng lượng sinh học thường được sử dụng: một cộng đồng gồm 250 hộ gia đình chỉ cần 180 kg tre khô để tạo ra đủ điện trong sáu giờ.

Ở những nơi như Liên minh Châu Âu, tre có thể được chuyển thành dạng viên để phát điện và sưởi ấm, như một dạng sinh khối bền vững và đóng góp cho các mục tiêu năng lượng tái tạo. Vì tre có thể trồng được ở vùng đất khô cằn nên không cần phải cạnh tranh với các vùng đất sản xuất nông nghiệp.

Một giải pháp thay thế cho vật liệu xây dựng truyền thống
Ngành xây dựng là một trong những ngành đóng góp lớn nhất vào lượng khí thải carbon và suy thoái môi trường. Tuy nhiên, tre mang lại sự thay thế bền vững cho các vật liệu xây dựng truyền thống như bê tông và thép. Sức mạnh, độ bền và tính linh hoạt của tre khiến tre trở thành vật liệu lý tưởng cho mục đích xây dựng. Tre có thể được sử dụng để xây dựng nhà cửa, đồ nội thất và thậm chí cả các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn.

Cùng với việc lưu trữ carbon, khi sử dụng tre thay thế các vật liệu truyền thống sẽ “khoá” carbon trong suốt quá trình sử dụng. Nghiên cứu được thực hiện trên các sản phẩm tre công nghiệp châu Âu, chẳng hạn như tấm ốp, sàn và dầm, đã chỉ ra rằng mức phát thải carbon của các sản phẩm này thấp hoặc thậm chí âm trong suốt vòng đời của chúng, vượt trội hơn cả những loại gỗ cứng được Hội đồng quản lý rừng chứng nhận và có thể được sử dụng làm vật liệu thay thế cho thép và xi măng.

Tre phát triển nhanh chóng và đòi hỏi nguồn tài nguyên tối thiểu để trồng trọt, khiến nó trở thành một lựa chọn tái tạo và thân thiện với môi trường. Hơn nữa, xây dựng bằng tre có thể mang lại hiệu quả về mặt chi phí, đặc biệt ở các nước đang phát triển, nơi nguồn tài nguyên khan hiếm. Bằng cách sử dụng tre làm vật liệu xây dựng, chúng ta có thể giảm sự phụ thuộc vào vật liệu chứa nhiều carbon, giảm thiểu chất thải và tạo ra các cấu trúc bền vững và đàn hồi.
Việc tiêu thụ tài nguyên rừng hiện nay cần phải đi đôi với đảm bảo sự tác động tối thiểu nhất đến hệ sinh thái rừng, đó là lý do tại sao việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên như tre có thể đảm bảo lợi ích to lớn cho con người và hành tinh.
Giải pháp chống xói mòn đất

Xói mòn đất do phá rừng, khai thác lâm sản không đúng cách đang là vấn đề môi trường cấp bách với những hậu quả sâu rộng. Tuy nhiên, tre chính là chìa khóa để giải quyết những thách thức này. Với hệ thống rễ rộng khắp, tre giúp ổn định đất, chống xói mòn, lở đất. Bằng cách thúc đẩy trồng tre ở những khu vực dễ bị tổn thương, chúng ta có thể bảo vệ lớp đất mặt có giá trị, tăng cường đa dạng sinh học và khôi phục những vùng đất bị suy thoái, tạo ra một hệ sinh thái kiên cường hơn.

Với tốc độ sinh khối nhanh, mạng lưới rễ và thân rễ khổng lồ, hệ thống rễ phát triển trong lớp bề mặt của đất (sâu 20 – 60 cm) có thể đạt tới 100 km mỗi ha, thân rễ có thể tồn tại hơn một thế kỷ, cho phép tre tái sinh ngay cả khi thân cây bị chặt hoặc bị phá hủy trong hỏa hoạn hoặc bão. Rễ tre đặc biệt hữu ích để liên kết lớp đất mặt và ngăn ngừa xói mòn sườn dốc, bờ sông, đất thoái hóa hoặc kiểm soát các khu vực thường xuyên bị ảnh hưởng bởi sạt lở đất.
Lá tre còn có vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn tác động của mưa vì chúng giúp phân tán những hạt mưa lớn thành những hạt nhỏ hơn. Điều này góp phần phân phối đều nước ngầm khắp khu vực rừng và do đó làm giảm đáng kể nguy cơ chảy tràn và xói mòn trên các sườn dốc hoặc sườn đồi.
Tre cung cấp cho đất rất nhiều chất hữu cơ. Số lượng lớn lá, cành và thân khô của tre giúp lưu thông chất dinh dưỡng, từ đó duy trì độ phì nhiêu của đất về mặt vật lý và hóa học. Đất trở nên tươi xốp hơn với khả năng thẩm thấu tốt hơn. Kết quả là các chức năng sinh thái như điều tiết nước và tái chế chất dinh dưỡng đã được phục hồi.
Vì tre có thể phát triển trên vùng đất khô cằn nên tre cũng có thể được sử dụng để giúp khôi phục những khu vực đất bị thoái hóa do sử dụng công nghiệp hoặc khai thác mỏ. Một trong những đặc tính tuyệt vời của tre là khả năng hấp thụ và lọc các chất dinh dưỡng, phân bón dư thừa
Nâng mạch nước ngầm
Rừng tre bảo vệ sông và hệ sinh thái bằng cách điều tiết số lượng và chất lượng nước. Tre tạo thành một bức tường có tác dụng kiểm soát trầm tích và ngăn chặn sự mất dòng chảy trên sông.
Hệ thống rễ rộng lớn và độ che phủ rừng tre ngăn dòng suối bốc hơi và có thể làm tăng mực nước ngầm trong vòng vài năm. Nghiên cứu đã cho thấy đất bị suy thoái nghiêm trọng đã được phục hồi như thế nào sau khi trồng tre: trong vòng 20 năm, mực nước ngầm đã tăng 10 mét , điều này có thể đưa các loài cây nông nghiệp và các loài cây vào xen canh cùng tre.
Tre hoạt động như một bể chứa bằng cách thu thập và lưu trữ một lượng lớn nước trong rễ và thân cây trong mùa mưa và trả lại nước cho đất, sông suối khi hạn hán. Khả năng phi thường của tre trong việc giữ và kiểm soát lượng nước lớn khiến tre trở thành loại cây có thể giúp giảm tình trạng sa mạc hóa đất.
Tuy nhiên, để trồng tre lâm nghiệp thành công, chúng ta cần có kế hoạch bền vững và quản lý chặt chẽ. Lựa chọn loại cây phù hợp, trồng theo chu kỳ phát triển và chăm sóc kỹ càng sẽ giúp đảm bảo hiệu quả của việc trồng tre lâm nghiệp. Hiện tại, Bamboo Agro Forestry đang làm rất tốt trong việc ươm mầm, gieo trồng và chăm sóc cây, với giống tre chính là Mạnh Tông (Dendrocalamus Asper), với mục tiêu góp phần chống biến đổi khí hậu, giảm nhẹ tác động thiên tai và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân vùng dự án.